فروش تجهیزات پزشکی

پوسیدگی کودکان

در این مطلب درباره‌ی پوسیدگی زودرس دوران کودکی و روش های پیشگیری آن می‌خوانیم.

پوسیدگی دندانی شایع ترین بیماری مزمن در کودکان است که 5 برابر آسم و 7 برابر تب یونجه شیوع دارد و به عنوان بیماری اپیدمیک خاموش شناخته میشود به دلیل اینکه در ابتدا فاقد علامت می‌باشد و با درد دندانی شروع میشود.

1. اسیدوزنیک chemicoparasitic or acidogenic theory:

باکتری ها از کربوهیدرات های قابل تخمیر تولید اسید می‌کنندکه این اسید باعث دمینرالیزه شدن مینای دندانی میشود.

2. نمودار ون: پوسیدگی دندانی یک بیماری مولتی فاکتوریال هست و باید هم زمان 4 شرط موجود باشد تا پوسیدگی ایجاد شود. که این شرط ها عبارتند از:

  • دندان یا میزبان مستعد
  • کربوهیدرات های قابل تخمیر
  • باکتری
  • گذر زمان

پوسیدگی های دندانی

Pit & fissure: شایع ترین ناحیه برای پوسیدگی های دندانی هستند که به دلیل عدم دسترسی ونفوذ مسواک به عمق پیت و فیشورها و نزدیکی پیت و فیشورهای عمیق به DEJ باعث میشود پلاکی که در این محل ها تشکیل شده به راحتی باقی بماند و باعث پوسیدگی های سریع شود.

Smooth surface: پوسیدگی این سطوح که بر اثر عدم استفاده از نخ دندان ایجاد میشود که در کودکان شیوع بالایی دارد به این دلیل که کانتکت بین دندان های شیری برخلاف دندانهای دائمی که کانتکت نقطه ای هست وسیع و پهن هست و معمولا هم در کودکان از نخ دندان استفاده نمی‌شود.

Root surface: پوسیدگی سطوح ریشه

Secondary or recurrent caries: پوسیدگی های ثانویه یا عود کننده

دندان یا میزبان مستعد

بزاق:

یکی از عوامل مهم در ایجاد یا جلوگیری از پوسیدگی هست و عواملی مثل: جریان بزاق، Ph، ویسکوزیته، قدرت بافرینگ، کلسیم و فسفر موجود در آن و عوامل دفاعی ان حائز اهمیت هستند.

کلسیم و فسفر بزاق:

در بلوغ دندانی ورمینرالیزاسیون مینای دندانی موثر هستند که درصورت وجود پوسیدگی وقتی بزاق از کلسیم و فسفر اشباع باشد به رمینرالیزاسیون مینا کمک می‌کند.

خاصیت بافرینگ:

توسط یون بیکربنات تامین می‌شود که خنثی کننده اسید باکتری هاست.

عوامل آنتی باکتریال:

شامل لیزوزیم، لاکتوفرین، میلوپراکسیداز، لاکتوپراکسیداز می‌باشد که از چسبیدن میکروارگانیسم ها به سطوح دندان جلوگیری می‌کنند و در حدف باکتری ها هم موثر می‌باشند. علاوه بر این ها شامل موسین و ایمونوگلوبولین هایی مثل Ig-A نیز می‌شود که از چسبیدن میکروارگانیسم ها به سطوح دندان جلوگیری می‌کند.

 

پوسیدگی کودکان

جریان بزاق:

در بچه های کوچک جریان بزاق کم هست پس انتظار پوسیدگی در کودکی که رژیم غذایی پرکربوهیدرات دارند را داریم و همچنین در دختران نسبت به پسران جریان بزاق کمتر است پس نتیجه میشود که در دختران کوچکتر ریسک پوسیدگی بیشتر هست.

در خلال سال اول زندگی یک سری از عوامل در بزاق تغییر می‌کنند ازجمله :سدیم، پتاسیم، پرتئین ها کاهش می یابد که این کاهش می‌تواند در ایجاد پوسیدگی نقش داشته باشد و امیلازوفسفات بزاق نیز افزایش می یابد که باز هم باعث افزایش پوسیدگی میشود. به این دلیل که امیلاز کربوهیدرات های قابل تخمیر را به قند های ساده تبدیل میکند و این قند های ساده در دسترس میکروارگانیسم ها قرار میگیرد که میتواند باعث افزایش دمینرالیزاسیون مینای دندانی شود.

PH :

PH پایه ی بزاق 8-5.5 می باشد و حد متعادل آن 7 است که درصورتی که به حد بحرانی خود برسد یعنی به 5.5 برسد میتواندباعث روند دمینرالیزیشن شود.

آناتومی دندان

یک نکته قابل توجه در کودکان این است که در 2 سال اول رویش دندان هنوز بلوغ مینای دندانی کامل نیست و به همین دلیل دندانها مستعد پوسیدگی بیشتری هستند. بنابراین توصیه میشود در اوایل سن دندانی مختلط که بین 9-6 سالگی هست حتما والدین برای کودکان مسواک بزنند، زیرا معمولا در بچه ها شیار دیستال دندان 6 بالا Gag reflex آنها را تحریک می کند و نمی توانند درست مسواک بزنند از طرفی دیگر پیت باکال 6 های پایین و شیار پالاتال 6 های بالا را معمولا خوب مسواک نمی زنند و در سنین 8،7 سالگی کودک نیاز به درمان پالپ دارد و چون ریشه در کودک کامل نیست درمان آن مشکل می شود برای همین توصیه بهداشتی که به والدین می شود کرد این است که خودشان برای کودک مسواک بزنند مخصوصا برای بچه های بین 6 تا 8 سال برای دندان های دائمی حتما والدین یک مسواک تکمیلی بزنند و بین دندان های 6 و ( E آخرین دندان شیری) حتما نخ دندان بکشند.

همچنین بخوانید:  بیماری های معده و دوازدهه

نواحی از دندان که مستعد پوسیدگی هستند:

1. پیت های باکال 6 پایین

2. دیت های پالاتال 2 های بالا

3. پیت های مولر های بالا

4. پیت و فیشور ها

در بچه هایی که زودرس بدنیا آمده اند یا بچه هایی که سوء تغذیه داشته باشند، کلسیفیکیشن مینای دندان درست صورت نگرفته و دندان های این بچه ها بیشتر مستعد پوسیدگی است.

کرودینگ (نا منظمی دندان ها)

در مورد کرودینگ (نا منظمی دندان ها)، اگر بیمار دچار کرودینگ باشد بیشتر مستعد پوسیدگی است زیرا در نا مرتبی دندان ها، مسواک درست نمی تواند دندان ها را تمیز کند و عملکرد جویدن که خود باعث افزایش بزاق می شود نمی تواند راحت دندان ها را تمیز کند، برای همین ریسک پوسیدگی در این افراد بیشتر است و توصیه های بهداشتی باید در این افراد بیشتر رعایت شود.

مورد دیگر وقتی است که بیمار از فضا نگه دار استفاده می کند که این فضا نگه دار حالت حلقه فلزی دارد که بر روی دندان ها قرار می گیرد.اگر این حلقه فلزی موقع گذاشتن درست فیکس نباشد باعث گیرکردن غذا می شود و باعث افزایش پوسیدگی در کودکان می شود.

فاکتور سن در پوسیدگی:

پوسیدگی بیماری وابسته به سن نیست اما مشاهده می شود تا سن 25 سالگی معمولا پوسیدگی بیشتر اتفاق می افتد و بعد از سن 25 سالگی روند کاهش دارد ولی با این وجود تحت تاثیر محیط دهان است. اگر تعادل حفره دهان به هم بخورد، در افراد بزرگسال هم می تواند پوسیدگی رخ دهد در دختر ها پوسیدگی بیشتر است: زیرا دندان ها در دختر زودتر رویش میکند. اختلافات هورمونی که بین جنس مونث و مذکر وجود دارد ریسک پوسیدگی در جنس مونث بیشتر است.

وضعیت اقتصادی اجتماعی:

وقتی درآمد پایین باشد (در آمدی ندارد که هزینه های دندانپزشکی را تامین کند) و تحصیل پایین باشد(بلد نیستند بهداشت را رعایت کنند) معمولا در این شرایط پوسیدگی بیشتر است.

فکتور های ارثی:

محیط نقش بیشتری نسبت به ارث در ایجاد پوسیدگی دارد و نژاد نسبت به محیط نقش بسیار کمتری دارد. افرادی که دارای یک نژاد بودند و میزان پوسیدگی کمی داشتند به محیط دیگری که میزان کربوهیدرات مصرفی بیشتر بود منتقل کردند و شاهد تغییر در آمار پوسیدگی بودند.

باکتری ها و میکرو ارگانیسم هایی که باعث ایجاد پوسیدگی می شوند:

پوسیدگی یک بیماری عفونی و قابل انتشار است و باکتری های پوسیدگی زا قادر اند از فردی به فرد دیگری انتقال یابند. مشاهده شده در حیواناتی که germ free هستند (هیچ گونه ارگانیسمی در داخل دهان آنها وجود ندارد) وقتی در معرض رژیم پر کربوهیدرات قرار داده شدند، پوسیدگی در آنها رخ نداد پس برای ایجاد پوسیدگی حضور میکرو ارگانیسم ها قطعا لازم است. 7 گونه از استرپتوکوک ها در ارتباط با پوسیدگی هستند که شایع ترین آنها استرپتوکوک موتانس است که زیر مجموعه ای از استرپتوکوک ویریدانس است.

زمانی که نوزاد ی بدنیا می آید، استرپتوکوک های پوسیدگی زا در دهانش مشاهده نمی شود. استرپتوکوکی که داخل دهان نوزاد داریم استرپتوکوک سالیواری است ولی از زمان رویش اولین دندان شیری استرپتوکوک سنگویس روی دندان نوزاد قرار میگیرد زیرا یکی از اجزای اصلی پلاک دندانی است و فاکتوری را تولید میکند به نام پارا آمینو بنزوئیک اسید (PABA) که فاکتور رشدی برای استرپتوکوک موتانس (عامل اصلی پوسیدگی دندان) است در واقع استرپتوکوک سنگویس با تولید این عامل باعث چسبیدن استرپتوکوک موتانس بر روی سطح دندان می شود.

دو باکتری لازم برای پوسیدگی:

استرپتوکوک موتانس علت نامگذاری از لحاظ ظاهر شبیه هیچ کدام از استرپتوکوک دیگری نیست ولی خصوصیات آنرا دارا می باشد و استرپتوکوک سابرینویس که شایع ترین ادونتو پاتوژن های انسان است.

این 2 باکتری برای ایجاد پوسیدگی لازم اند ولی کافی نیستند برای پیشروی و ادامه پوسیدگی ما نیاز به باکتری های دیگری داریم مثل لاکتوباسیلوس اسید وفیلوس و لاکتوباسیل کازئین برای پیشرفت پوسیدگی لازم اند.

همچنین بخوانید:  ساختمان مینا دندان

باکتری ای می تواند باعث ایجاد پوسیدگی شود که توانایی چسبیدن به سطح دندان، توانایی تولید اسید و تحمل زندگی در محیط اسیدی را داشته باشد. و اگر تثبیت اولیه باکتری های پوسیدگی زا را در دهان نوزاد داشته باشیم معمولا باعث ایجاد پوسیدگی در سن 4 سالگی می شود.

پوسیدگی یک بیماری قابل انتقال است که انتقال هم بصورت عمودی هم افقی می تواند وجود داشته باشد:

انتقال عمودی:

    انتقال از مادر به فرزند را گویند که مشاهده 90 درصد از ژنوتیپ های استرپتوکوکهای موتانس در دهان نوزادان و کودکان نو پا شبیه به استرپتوکوک های موتانس دهان مادرانشان بوده است.

حال چگونه انتقال میابد؟

1.استفاده ازقاشق مشترک

2.بوسیدن دهان فرزندیا بوسیدن محلی نزدیک به دهان فرزندتوسط مادر

پنجره عفونی شدن: بین 19 تا 33 ماهگی است (دیده شده که 25 درصد کودکان تا 19ماهگی و 75درصدشان تا 33ماهگی معمولا باکتری های پوسیدگی زا را دهان خود دریافت کرده اند که گفتیم معمولا از مادر دریافت میشود.)

انتقال افقی:

معمولا در مهدکودک‌ها از بچه های هم سن اتفاق می افتد که راه انتقال آن استفاده از وسایل مشترک همدیگر برای تغذیه است که انتقال باکتری پوسیدگی زا اتفاق می افتد.

گفتیم که پیش از رویش دندان های شیری باکتری ها در دهان نوزاد وجود دارند مثل استرپکوک سالیواری که بر روی سطح پشتی زبان قرار میگیرد و کلونیزه میشود. اما با رویش دندان استرپتوکوک سانگوییس (درست ترش میشه استرپتوکوک سانگوئینیس) در دهان قرار میگیرد.

کلونیزه شدن یا نشدن باکتری ها دهان کودک و نوزاد به فاکتورهایی بستگی دارد:

1. تعداد دفعات مصرف مواد قندی توسط کودک به خصوص کودکان نو پا

2. breast feeding:  عادات

3. عاداتی که به باکتری پوسیدگی زا اجازه می‌دهد از بزاق مادر به کودک منتقل شود.

درکودکانی که دوره های مصرف آنتی بیوتیک متعدد داشته‌اند و کودکانی که توسط والدین دندان هایشان مسواک زده میشده دیده شده که مقدار باکتری پوسیدگی زا دردهانشان کمتراست (یعنی دراین کودکان عدم کلونیزیشن اتفاق افتاده است.)

رژیم غذایی:

وقتی رژیم غذایی سرشار از کربوهیدرات‌های قابل تخمیر باشد، باکتری این کربوهیدرات ها را تخمیر میکند و اسید تولید میشود که این اسید منجر به دمینرالیزیشن مینای دندان میشود.

  • چون بیشتر این کربوهیدراتی که مصرف میشود ساکارز است که به آن مجرم موذی پوسیدگی دندان میگویند.
  • ساکارز مصرف شده به گلوکوز و فروکتوز تبدیل میشود که خود گلوکوز و فروکتوز میتوانند به اندازه ی ساکارز پوسیدگی زا باشند.

 در قدیم تصور بر این بود که اگر رژیم غذایی سرشار از میوه و سبزیجات باشد میتواند مانع از پوسیدگی دندان شود اما هیچ گونه شواهد قوی مبنی بر توانایی میوه و سبزیجات در حفاظت دندان از پوسیدگی موجود نیست کما این که اگر میوه های پر قند مصرف شود، همین قند میوه میتواند باعث پوسیدگی شود.

توجه: سبزیجات فیبری مثل سیب و هویج اگرچه باعث برداشتن پلاک از سطح دندان نمی‌شوند اما هم تکه های بزرگ غذایی را از بین می‌برند و هم با جریان بزاقی که در دهان تحریک می‌کنند خاصیت بافرینگ بزاق را افزایش می‌دهند و منجر به رمینرالیزیشن می‌شوند پس می‌توانند در پیشگیری از پوسیدگی نقش داشته باشند.

 

پوسیدگی کودکان

 

رژیم غذایی که گیر و چسبندگی داشته باشد:

دیده شده زمانی که کودکان از غذاهایی مثل چیپس و پفک و مواد نشاسته ای استفاده می‌کنند نسبت به زمانی که از آبنبات هایی که حالت حل شوندگی دارند استفاده میکنند، بیشتر باعث پوسیدگی میشود. چون چیپس و پفک مدت زمان بیشتری بر روی سطح دندان می‌مانند. به عبارتی به سطح دندان میچسبند و ph را طولانی مدت در مجاورت دندان پایین نگه میدارند پس بیشتر باعث پوسیدگی میشوند.

مصرف شکلات تلخ:

دیده شده کودکان و یا بزرگسالانی که عادت به خوردن شکلات تلخ دارند کمتر منجر به پوسیدگی می‌شوند زیرا شکلات تلخ حاوی پلی فنول است. پلی فنول علاوه بر کاکائو در چای سبز و چای سیاه هم وجود دارد.

نکته: کودکان نباید به مقدار زیاد از شکلات تلخ استفاده کنند چون حاوی مقدار زیادی کافئین است و در ضریب هوشی و هایپراکتیویتی کودکان موثر است.

همچنین بخوانید:  دیابت و حاملگی

رژیم غذایی حاوی کلسیم:

مواد غذایی مانند پنیر در جلوگیری از پوسیدگی نقش دارند.

رژیم غذایی حاوی چربی:

چربی به سطح دندان می‌چسبد و باعث کاهش گیر مواد قندی به سطح دندان میشود و با تغییر فعالیت سطحی مینای دندان باعث کاهش گیر پلاک هم می‌شود و از طرفی اثرات سمی بر روی باکتری های دندان دارد و میتواند منجر به کاهش حلالیت شکر هم بشود.

رژیم غذایی حاوی پروتئین:

پروتئین اوره بزاق را بالا میبرد و باعث افزایش خاصیت بافرینگ بزاق می‌شوند و با اثر پوشانندگی بر روی مینا باعث می‌شوند که ساکارز به مینای دندان متصل نشود.

*به طورکلی غذاهای حاوی پلی فنول، پروتئین بالا، چربی بالا، کلسیم، کلسیم فلوراید معمولا در پیشگیری از پوسیدگی نقش دارند. (به هین خاطر گفته می‌شود که کودکان در میان وعده های خود از مغزی جات استفاده کنند.)

عادات شیرخوردن و پوسیدگی

عادات شیشه شیر خوردن بچه ها است که شیر خشک به خودی خود پوسیدگی زا است و متاسفانه  یک سری از والدین شیر خشک را شیرین کرده و به بچه میدهند.

بچه هایی که عادت دارند به طور مداوم شیشه دستشان باشد و در طول روز از آن استفاده کنند و خیلی خیلی بدتر بچه هایی شیشه شیر در شب در اختیارشان قرار میدهند و در حال خواب شیر را میخورند، این بچه ها قطعا دچار Severe  ECC  شده و در سن 3-2 سالگی معمولا نیاز دارند که با درمان بیهوشی دندان هایشان درست شود.

و یا بچه هایی که عادات غلط توسط مادر دارند؛ بچه هایی که به صورت بی رویه توسط مادر در طول شب به آن ها شیر داده میشود، شیر شب تا صبحی که روی دندان های بچه باقی میماند، موجب پوسیدگی میشود.

شیر مادر به خودی خود اصلا پوسیدگی زا نیست و بهترین منبع برای غذایی برای کودک (مخصوصا کودک زیر یکسال) است که میتواند از عفونت های معده ای، روده ای، تنفسی جلوگیری کند ولی در صورتی که شیر مادر به صورت بی رویه شب تا صبح به بچه داده باشد، وقتی شیر در مجاورت دندان های قرار میگیرد، PH مجاور دندان را کاهش داده و منجر به نرم شدن مینای دندان میشود.

شیرگاو، پنیر و … هیچ کدام پوسیدگی زا نیستند ولی باز اگر شیرین شده به کودک با شیشه داده شود (بسیار شایع) باعث ایجاد پوسیدگی میشود.

پس گفتیم مصرف شیر خشک که خود پوسیدگی زا است با شیشه ی شیر و مصرف بی رویه آن، همگی فاکتور های مهم در ایجاد پوسیدگی هستند.

 

پوسیدگی کودکان

 

نکته

به والدین توصیه میشود که حتما هنگامی که کودک به سن یک سالگی رسید، باید شیشه را از آن بگیرند. بچه هایی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند بعد از یکسال باید توصیه شود که شیر شب به آن ها داده نشود، حتی بعضی افراد می‌گویند از 6 ماهگی شیر شب را باید کم کنند و تا یک سالگی آن را قطع کنند. اگر بچه شام خوب قبل از خواب خورده باشد، پس از مسواک دندان ها می‌خوابد و اگر در طول شب بیدار شد، به او آب دهند کافی است.

از لحاظ تغذیه ای کودک به شیر شب مادر هیچ احتیاجی ندارد و صرفا به دلیل وابستگی و عاطفی است که این شیر را میخورد. و اگر قرار است آب میوه و شیر و یا هر چیزی به بچه داده شود ؛ باید از فنجان استفاده کنند. اگر کودک بسیار به شیشه وابسته است به والدین توصیه مشود که در داخل شیشه آب ساده بدون هیچ گونه مواد قندی بریزند.

اولین ویزیت دندان پزشکی

بهتر است که اولین ویزیت دندان پزشکی در 6 ماه اول بعد از رویش دندان شیری باشد و هیچ وقت دیرتر از یک سالگی نباشد . بعضی از کودکان هستند که تا یک سالگی دندانشان رویش پیدا نکرده است، ولی باید والدین به دندانپزشکی مراجعه کنند که توصیه های پیشگیرانه را دریافت کنند.

1نظر

دیدگاهتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.